در ياد كرد اختلاف مسلمانان دربارهء بهشت و دوزخ بدان كه مسلمانان در اين مسئله بر سه دسته‌اند : معتزله - بجز ابو الهذيل و بشر بن المعتمر - برآنند كه بهشت و دوزخ هنوز آفريده نشده‌اند و روز رستاخيز آفريده خواهند شد . و نجّار گفته است : اگر چه آن دو هنوز آفريده نشده‌اند و در روز رستاخيز آفريده خواهند شد ، امّا رواست كه آفريده شده باشند . و ديگر مسلمانان برآنند كه بهشت و دوزخ آفريده شده‌اند و ساختن آنها پايان پذيرفته . و در اين باره به آياتى از قرآن و احاديثى از سنّت استدلال كرده‌اند از جمله : « او را گفتند در رو در بهشت . گفت : اى كاشكى گروه من بدانندى . » ( 6 : 26 ) و سخن خداى تعالى : « و مپنداريد آنان را كه بكشتند در راه خداى كه ايشان مردگان‌اند بلكه ايشان زندگان‌اند نزد خداى . روزى مىدهند ايشان را . » ( 3 : 169 ) و سخن خداى : « و بهشتى كه فراخناى آن همچون آسمانها و زمين است ، ساخته‌اند مر پرهيزگاران را . » ( 3 : 133 ) پس آيا رواست كه ناآفريده شمرده شود ؟ و در حديث آمده است كه خداى تعالى بهشت را چنين و چنين آفريد ، به صفاتى كه آن صفات در كتب مضبوط است و گفت : « و بترسيد از آن آتشى كه بساخته‌اند ناگرويدگان را . » ( 2 : 24 ) و گفت : « آن آتشى است كه عرضه كرده مىشوند بر وى بامدادان و شبانگاهان . » ( 40 : 46 ) و گفت : « اى آدم ! آرام گير تو و جفت تو در بهشت . » ( 7 : 19 ) . و مخالفان ايشان گويند كه بهشت و دوزخ پاداش و كيفر است و استحقاق پاداش و كيفر ، تنها ، پس از به وجود آمدن اعمالى است كه موجب آنهاست . گويند : اگر بهشت آفريده شده است ، مكان آن در كجاست ؟ با اينكه آسمانها و زمين را گنجاى آن نيست . به گفتهء خداى تعالى : « فراخناى آن چون آسمانها و زمين است . » ( 3 : 133 ) و اينان تمام آنچه را كه در قرآن و سنت آمده است تأويل مىكنند كه به معنى وعده‌اى است كه انتظار آن مىرود و حال آنكه خداى عز و جل گويد : « به درستى كه نيكان در بهشتهايى باشند و به درستى كه بدكاران در دوزخ باشند . » ( 82 : 16 ) و با اينكه اكنون نيستند از ايشان خبر داده است . و گفته‌اند بر خداى ممتنع نيست اگر هر روز بهشتهايى بيافريند و آنها را نابود كند يا باقى بدارد ، آن گونه كه خواهد . و يا ارواح مطيعان را ، در بهشتى كه از براى ايشان مىآفريند ، در نعمت بدارد يا در غير بهشت . و ارواح ستمگران را در دوزخ يا غير دوزخ عذاب دهد .